هفت: معماری مدرن ایران

معماری مدرن در ایران:
ایران تا دوران صفویه بر اساس اصول سنتی اداره می شد و ایرانیان از تحولات رخ داده در جهان اطلاع چندانی نداشتند.. در دوره قاجار حضور مستشاران خارجی در ایران زیاد شد و این موضوع سب توجه و آشنایی با تحولات جهان شد. پادشاه ایران در جنگ چالدران با اسلحه مواجه شد و شکست سختی خورد و در فکر به خدمت گرفتن این تکنولوژی، مستشاران آلمانی به ایران دعوت شدند و اسلحه جنگی خریداری کردند و بدین ترتیب ایران به سمت مدرنیته رفت. در زمان امیر کبیر ایرانیان جهت آشنایی با تحولات جهان تربیت شدند. اولین دوره اعزام دانشجویان برای فراگیری طب و نقاشی بود.کمال الملک در اولین دوره برای یادگیری نقاشی به فرانسه و سپس ایتالیا اعزام شد. در طی سه و چهار دوره دانشجویانی جهت یادگیری دانش های مدرن اعزام شده ,آموزش دیده و اعزام شدند.در دوره ی سوم میرزامهدی خان شقاقی برای تحصیل د ررشته معماری به فرانسه اعزام شد
او اولین معمار تحصیل کرده ایرانی بود. پدر او با دربار ناصرالدین شاه در ارتباط بود. او در زمینه راه سازی، مهندسی ساختمان و معماری تحصیل کرده و به ایران بازگشت . پس از بازگشت او به ایران پدرش درگذشت و در نتیجه ارتباط او با دربار شاه قطع شد و دیگر از طرف دربار کاری به او ارجاع نشد. او نیز از بیکاری و بی پولی به کارگری روی آورد و پس از چند سال کارگری, یک روز بصورت اتفاقی وزیر امور خارجه وقت او را دیده و شناخت و سپس او را به ناصرالدین شاه معرفی کرد. پس از این دربار سفارش طراحی سفارت ایران در استانبول را به او دادند که اجرا شده و چندین سال بعد تخریب شد. سپس مجموعه مسجد و مدرسه سپهسالار تهران در مجاورت میدان بهارستان را طراحی کرد (مدرسه مطهری کنونی) این مدرسه در ادامه معماری سنتی ایران ساخته شد، اما با نوع آوری های جدیدی همراه بود. طراحی ساختمان مجلس شورای ملی در میدان بهارستان که نقش ارزشمندی در تاریخ معاصر ایران دارد، به یک روایت طراحش میرزا مهدی خان شقاقی بوده و به روایت دیگر پیمانکار این پروژه بوده است. در این پروژه از سبک معماری کوشک های باغهای ایرانی و همچنین از سر ستونهای تخت جمشید الهام گرفته شده است. معماری آن از نوع التقاطی است (نئوکلاسیک) نگاه به معماری گذشته و طراحی با استفاده از تکنولوژ‍ی روز. این بنا در حدود سال 1369 دچار آتش سوزی شدو حدود سال 1379 بازسازی شد .

آندره گدار:
باستان شناس، تاریخ دان و معمار فرانسوی که سالها در ایران زحمت کشید، او بنیانگذار سازمان میراث فرهنگی ایران و همچنین اولین رئیس دانشکده معماری دانشکده هنرهای زیبا بود. او ذهنیت مسئولین کشور را نسبت به مسائل میراث فرهنگی حساس کرد. موزه ایران باستان که در خیابان 30 تیر واقع است، توسط گدار طراحی شده است. این بنا با الهام از طاق کسری ساخته شده است.ایوان موزه با الهام از طاق کسری ساخته شده است. مقبره حافظ شیرازی هم اثر اوست. او یک دهنه رواق که زمان کریم خان ساخته شده بود را به دو طرف تکثیر نمود، ستونهای آن از مسجد وکیل شیراز الهام گرفته شده است.
بطور کلی دو جریان در معماری معاصر ایران وجود دارد: 1- نئوکلاسیک: معماری که از المانهای تاریخی گذشته استفاده کرد و با استفاده از تکنولوژی روز ساخته شد مانند آندره گدار و نیکلای مارکف 2- مدرن: جریانی که کاملا همراه با جریان معماری مدرن در دنیا حرکت می نمود و همان جریان را نیز در ایران اجرا نمودند مانند رولان دوبرول و گابریل گورکیان.
ساختمان دانشکده معماری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران سال 1319، یعنی 70 سال پیش، پایه گذاری شد. هوشنگ سیحون جزء اولین دانشجویان این دانشکده بود که پس از چند سال تحصیل در این دانشکده، درس را رها کرده و به مدرسه بوزار فرانسه رفت و در آنجا مشغول به تحصیل شد. دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بر اساس الگوی مدرسه بوزار فرانسه به وجود آمد و همان سیستم آموزشی را داشت. طراحی آن به عهده رولاند دوبرول انجام گرفت. اولین رئیس آن آندره گدار بود و اسایتد آن نیکلای مارکووف، رولاند دوبرول، گابریل گورکیان بودند.

نیکلای مارکوف:
معماری اهل روسیه است که به ایران وارد شد– خانواده او در قتل عام ترکیه به ایران مهاجرت کردند. معروفترین کار او دبیرستان البرز تهران است نام اصلی آن (کالج امریکایی ها در تهران )بود – الگوی ساخت آن U شکل بوده و با الهام از بناهای آموزشی اروپا ساخته شده اما در طراحی آن از المانهای معماری ایران استفاده شده است. قوس جناغی و فرم ایوانها و پنجره ها همه الهام گرفته ازمعماری گذشته ایران است. مارکوف نیز از معماران نئوکلاسیک است .
ساختمان پست تهران هم که در مجاور خیابان سپه قبلی و خمینی کنونی واقع شده از کارهای مارکوف است.این ساختمان 2-3 سال پیش بازسازی شده و اکنون موزه پست است .
در این پروژه نیز از المانهای معماری ایران استفاده شده است.مانند طراحی ستون هایی همنند تخت جمشید از جنس که از آجر ساخته شده اند کارخانه قند کرج نیز از دیگر کارهای اوست

کریم طاهر زاده بهزاد:
او جزء اولین دانشجویان اعزامی به آلمان جهت تحصیل در رشته معماری بود. رضا شاه از او دعوت کرد که به ایران بیاید و به معماری ایران خدمت کند. او نیز درس دکترا را رها کرده و به ایران بازگشت. در آلمان اولین کتاب هنر معاصر ایران را نوشت با عنوان «سرآمدان هنر». در ایران او دعوت به طراحی آرامگاه فردوسی شد. او طرحی ارائه می دهد که شبیه مقبره حافظ بود، سپس آندره گدار طرح مقبره فردوسی را می کشد که شکل هرمی پله پله ای را داشت. پس از ساخت از طرف انجمن آثار ملی مورد اعتراض قرار گرفته و تخریب شد. پس از ان بار دیگر این کار به کریم طاهر زاده بهزاد پیشنهاد شد و او نیز طرح کنونی را با الهام از مقبره کورش هخامنشی به شکل یک مستطبه طراحی کرد و سپس یک فرم مکعب شکل برای مقبره در نظر گرفت. از ستونهای تخت جمشید هم در نما استفاده کرد. کریم طاهر زاده بهزاد نیز جزء معماران نئوکلاسیک قرار می گیرد. ابتدا فضای مقبره فضای خیلی کوچکی بود در حدود دهه چهل، انجمن آثار ملی فضای مقبره را توسط هوشنگ سیحون گسترش داد.
از دیگر کارهای کریم طاهر زاده بهزاد طراحی بیمارستان شاه رضای مشهد است. در این پروژه از ستون های شبیه ستون تخت جمشید استفاده شده و گنبدی روی آن قرار دارد که این حجم به عنوان ورودی تعریف شده است.

گابریل گورکیان:
از معماران مطرح معماری مدرن و از دوستان لوکوربزیه و والتر گروپیوس بود.او در کنگره های سیام حضور جدی داشت و به دعوت مقامات ایرانی به ایران آمد. او معماری مدرنیست بود و از کارهای او طراحی ساختمان دادگستری و ساختمان وزارت جنگ یا همان وزارت دفاع است. ویلای ملک اصلانی را با الهام از اصول لوکوربوزیه به صورت مدرن طراحی کرد. در ویلای پناهی نیز از این اصول پیروی کرد.

پل آبکار:
ارمنی است. او به خارج از کشور می رود و به تحصیل می پردازد، سپس به ایران باز می گردد. از کارهای او ساختمان بیسیم تهران است.– این پروژه رویکرد مدرنیسیتی دارد (مقاله مینا معرفت) او معماری است که بینابین معماری مدرن و معماری نئوکلاسیک عمل می کند. آجر بهمنی، آجری قرمز رنگ است با رگه های سایه روشن که این به دلیل نحوه پخت آن است و این آجر در بافت نما استفاده می شد، او ورودی ها را ساده و انسانی طراحی می کرد.

وارتان هوانسیان:
او نیز در خارج از ایران تحصیل کرد و پس از بازگشت در چندین حوزه فعالیت داشت. هم معماری هم نویسندگی و هم در حوزه فعالیت های صنفی و اجتماعی معماری. در سال 1325 اولین ان. جی. او. ی معماری را تاسیس میکند (انجمن آرشیتکت های دیپلمه) هوشنگ سیحون،آندره گدار و .... عضو این انجمن بودند. اولین مجله معماری ایران را وارتان تحت عنوان مجله "آرشیتکت" پایه گذاری کرد در سال 1325. این مجله به سردبیری وارتان 5-6 دوره چاپ می شود بعد از مدتی چاپ آن متوقف می شود. سپس در دهه 40 مجله دیگری به نام «معماری نوین» تاسیس نمود. او به معماری مدرن گرایش داشت و تخصص ویژه ای در طراحی کنجهای ساختمان داشت (پخ وارتانی مشهور است) از کارهای او سینما نیاگارای قبلی و سینما رودکی کنونی است که جدیدا بازسازی شده است. ویژگی جالب این طرح حذف تزئینات است.این طرح دارای پیش فضای ورودی دارد.
ایستگاه راه آهن تهران توسط شرکت مهندسین مشاور کام ساکس، که از مهندسین آلمانی تشیکل شده بود، با رویکرد مدرنیسیتی ساخته شد. ایستگاه راه آهن مشهد هم با الهام از معماری لوکوربوزیه ساخته شد.

محسن فروغی:
پسر وزیر فرهنگ دولت رضا شاه بود، محمد علی فروغی فردی تاثیر گذار در حرکت ایران به سور مدرنیته بود. محسن فروغی در خارج از کشور به تحصیل معماری پرداخت و پس از بازگشت پروژه های مهمی را انجام داد از قبیل: هتل هیلتون (هتل استقلال کنونی ) در چهار راه پارک که با رویکرد معماری مدرن طراحی شده است.از دیگر کارهای او فرودگاه مهرآباد تهران است. طراحی مقبره سعدی از دیگر کارهای اوست. در این پروژه او از عناصر معماری گذشته ی ایران الهام گرفته است: رواق و گنبد. ضمنا برهم زدن تقارن از ویژگی های مقبره سعدی است.

هوشنگ سیحون:
او بسیار در ترسیم کروکی تبحر داشت. علی اکبر صارمی و محمد قهوه ای از شاگردان او بودند. هوشنگ سیحون شخصیت با نفوذی در دولت بود، بهایی بود و چند سال عضو شورای شهر تهران بود .او همچنین نقاش بسیار معتبری است. قبل از انقلاب در فرانسه نمایشگاهی از کارهای او و پابلو پیکاسو برپا شد. او سبکی در نقاشی به وجود آورد به نام نقاشی- خط، که با استفاده از خطوط نقاشی کشیده می شود. او گرایش نئوکلاسیک داشت.
مجموعه آرامگاه ابوعلی سینا در همدان،آرامگاه نادرشاه در مشهد، آرامگاه های خیام و کمال الملک در نیشابور از کارهای اوست. او همچنین تعدا زیادی ویلای مسکونی نیز طراحی کرده است.
مقبره ابوعلی سینا همدان: از سنگ گرانیت همدان ساخته شده است. یک طبقه است و بام آن قابل استفاده است (ایده ی باغ بام لوکوربوزیه) رواق ورودی ستوندار که ورودی ساختمان و پلان آن مدرنیستی است. دارای کتابخانه و نمایشگاه است. مقبره با 9 ستون تعریف شده است.این بنا دو پلکان دارد که به بام می رسد و از بیرون 2 رمپ موجود است که به بام دسترسی ایجاد می کند. بخش عظیمی از بام بصورت کاذب ایجاد شده و با خاک پر شده است که بتوان روی آن درختکاری انجام داد. هندسه و تناسبات طلایی درآن رعایت شده. بخش المان آن از گنبد کاووس (قابوس) در استان گلستان الهام گرفته شده است. المان دارای 12 پره بتنی است. محل اتصال ستون به کف دارای جزئیات خاصی است. نوعی قطعات پلاستیکی قرار داده تا در هنگام زلزله حرکت داشته باشد و به راحت تخریب نشود.

آرامگاه نادرشاه مشهد: در وسط باغ آرامگاه است که فرم مدرنی از گنبد ارائه شده روی بام است. مقبره موزه نادرشاه، مجسمه نادرشاه و سربازانش نیز در آن قرار دارد که توسط استاد صدیقی ساخته شده است.این بنا دارای رواق ورودی است. برای نورگیر مقبره از استراکچر فلزی با مصالح پر کننده سنگ مرمر با ضخامت کم استفاده شده است.
یادمان مقبره خیام نیشابوری: تقویم جلالی کنونی ما از ابداعات خیام است. سیحون با الهام از اندیشه های نجومی و کیهان شناسی خیام این المان را طراحی کرد. این المان کاملا بتنی است و درون آن کاشیکاری با روش خاصی انجام شده که در آن خط شکسته نستعلیق را در کاشیکاری استفاده کرده است.
مقبره کمال الملک: از نقاشان برجسته ایرانی بود.در این بنا با استفاده از قوس های نیم بیض و بیضوی ساسانی طاق زنی انجام شده و با استفاده از طرح مدرن کاشیکاری به وجود آمده است. طرح از 3 قوسی که به یکدیگر متصلند تشکیل شده و هندسه ویژه ای را به وجود آورد .
موزه طوس اطراف مقبره فردوسی و ساختمانی شبیه به کلاه فرنگی هم در همان سایت اثر هوشنگ سیحون است.

/ 0 نظر / 51 بازدید