تاریخ، تئوری و نقد معماری

وبلاگ پشتیبان دروس تئوری و طرح معماری دکتر ایمان رئیسی

خلاصه کتاب "مرگ و زندگی شهرهای بزرگ امریکا" نوشته ی جین جیکوبز

مرگ و زندگی شهرهای بزرگ امریکا، تالیف : جین جیکوبز، ترجمه : دکتر حمیدرضا پارسی – آرزو افلاطونی

 مقدمه

جین بوتزنر در چهارم می 1916 در شهر اسکرانتون ایالت پنسلوانیا بدنیا امد. پدرش پزشک و مادرش معلم.او دوران کودکی خود را با خیالاتی مشحون از قهرمان کتاب های دوگان سردیک مبارز ساکسونی قرن 16 و ایده های برگرفته از فرانکین (هجدهمین رییس جمهور امریکا و جفرسون گذراند.

انچه از وی به عنوان سرسختی اعتقاد به حقوق فردی و عمل گرایی در وی سراغ میگیریم برگرفته از همین روحیه است.بعد از دوران دبیرستان به عنوان کاراموز در صفحه زنان روزنامه اسکرانتون تریبون داشت. یک سال بعد (1934) (بحران بزرگ امریکا) اسکرانتون را به قصد نیویورک ترک کرد و این سراغاز مکاشفه های او بود. بعد از ازدواج با معماری به نام رابرت هاید جیکوبز فرصت را برای تیوریزه کردن نظریات اش فراهم شد و با یافتن شغلی در مجله ارکیتکچرال فروم بیشتر ممکن شد. در زمانی که سیاست غیر جنگی کردن اقتصاد امریکا مک کارتیزم و تصویب قانون 1945 با موضوع بهسازی شهری و تصویب قانون 1945 عموما سنگ بنای سیاست های نوسازی شهرها شدند.

خانم جیکوبز نزدیک به نیم قرن 1961 تا 2006 اثار ارزشمندی را  خلق کرد.

کتاب مرگ و زندگی شهرهای امریکا حاصل زندگی جستجوگر مشاهده عینی و احساس قوی او نسبت به  پدیده های پیرامون و زندگی روزمره مردم و فعالیت های اجتماعی است. این کتاب با شیوه زندگی جیکوبز و مردم امریکا در دهه 60  پیوند داشت و عملا بر طرح ها و برنامه های شهری ان سال ها موثر واقع شد. او معتقد است اولین خصلت نوسازی شهری در مراحل اولیه ایجاد بلوک بعد بلوک در نواحی نابود شده بافت شهری است . و اثار ان جابجایی نا خواسته عده عظیمی توده مردم در نواحی پاکسازی شده  است . برنامه ای که برای افراد کم درامد تنظیم شده بود به ضد خود  بدل شده بود. او به تدریج متقاعد شد که شهرهای ارگانیک خود جوش و خوش اقبال اند که بر پایه تنوع اقتصادی انسانی و معماری و اختلاط کاربری میباشد.

رویکرد او به جهان نه یک رویکرد ایدئولوژیک بلکه ایمان عظیم دموکراتیکی  نسبت به عقل مردم در کارهای روزانه برای اداره تنوع پیچیده اجتماعی است.روش او بر روش استقرا فرایند های اجتماعی مشاهده و مشارکتی استوار است  از بی عدالتی ناشی از نوسازی شهری دهه 60 منزجر و به نظم سلسله مراتبی بی اعتماد و به رشد قدرت سیاسی شهری در سطح محلی امیدوار است.

بخش  اول  ماهیت ویژه شهرها

کاربرد پیاده راه ها

خیابان ها و پیاده راه های شهری عمده ترین مکان عمومی شهر و اصلی ترین ارگان حیاتی ان اند.حفظ امنیت شهر وظیفه اصلی خیابان ها و پیاده راهای یک شهر است . شهرهای بزرگ اکنده از بیگانگان اند  ویژگی یک ناحیه شهری موفق ان است که فرد در خیابان مملو از بیگانگان احساس امنیت فردی و اطمینان کند. ترس در مردم است که باعث میشود در ساعتی از روز یا شب خطر رفتن به خیابان های نا امن را نپذیرند.

این مسائل ناشی از مشکلات زاغه نشینی فقر اقلیت قومی یا مطرودان جامعه نیست زیرا در بسیاری از پروژه های نوسازی شده برای افراد با درامد متوسط مشکل نا امنی تا حدی است که پلیس محلی گفته در ساعتی از شب در اطراف بلوک پرسه نزنند. در واقع پشت سر جرم و جنایت و خلاف در شهر ها بیماری های پیچیده اجتماعی قرار گرفته . اولین چیزی که باید درک کنیم این است که ارامش عمومی پیاده راهها و خیابان ها و شهر ها تنها توسط پلیس حفظ نمی شود.

دومین چیزی که باید دانست مشکل عدم امنیت را نمی توان با کم کردن حضور مردم و معاوضه ویژگی های شهر با ویژگی های حومه حل کرد.(مثال لوس انجلس .......از حومه ها تشکیل شده و بالا ترین میزان  جرم جنایت را می توان دید.)

یک خیابان شهری در مواجه با بیگانگان باید دارای سه کیفیت اصلی باشد...

1. مرزبندی روشن بین فضای عمومی و خصوصی وجود داشته باشد.

2. چشم ها باید به روی خیابان گشوده باشند.

3.پیاده راه ها  پیوسته باید مورد استفاده قرار بگیرند.

خیابان ها نه تنها باید از شهر در برابر بیگانگان غارتگر دفاع کند بلکه باید امنیت بیگانگان صلح طلب و خوش نیت را تضمین کند .

پیش نیاز چنین مراقبتی کمیت قابل توجهی از مغازه ها و سایر فضاهای عمومی در طول یک پیاده راه است . که دلایل عینی برای استفاده کنندگان از پیاده راه هایی که این بنگاه ه ها در انها وجود دارند می دهد و انها همچون راهی برای رسیدن به نقطه دیگر بکار می روند  و مغازه داران و کسبه نوعا حامیان قدرتمند نظم و صلح اند.

تصور کنید به ساختن شهرها ی نا امن ادامه دهیم چگونه با این نا امنی زندگی کنیم .؟

راه اول به درون خودروها پناهنده شویم

راه دوم به خطر اجازه دهیم حکومت کند و خطرات ناشی از ان را بپذیریم تحمل کنیم

راه سوم توسعه دسته های اوباش یا تورف دسته خاص که کل یک محله را کنترل میکند

در واقع در پروژه های توسعه شهرها و خانه سازی برای صاحبان با درامد بالا و متوسط هکتارها زمین شهری را به جزیره های درون شهر تبدیل کرده ایم .هرجا یک شهر قدیمی با موفقیت کار می کند زیر بی نظمی ظاهری ان نظم پیچیده ای وجود دارد که با خود توالی پایدار از چشم ها را به دنبال دارد . نظمی چون زندگی سرشار از تغییر و حرکت.....

فصل 3 کاربرد پیاده راه ها ( ارتباط )

پیاده راه های شهری دارای حیات اجتماعی اند . انها مردمی را که یکدیگر را نمی شناسند به شیوه اجتماعی و صمیمانه و خصوصی گرد هم می اورد.اعتماد یک خیابان شهری در طول زمان از بسیاری از ارتباطات کوچک عمومی پیاده راها حاصل میشود و این احساس هویت عمومی برای مردم شهر است . در اینجا موضوع دیگری به نام خلوت شهر مطرح می شود. خلوت شهر ها پرارزش  و غیر قابل اجتناب است . اگر خط تمایز بین دنیای عمومی و خلوت شهر وجود نداشته باشد هم بودگی پیش می اید مثل زندگی  درشهرهای کوچک و یا شهرک ها که فاقد زندگی پیاده راه ها هستند مردم ناچار به گسترش زندگی خصوصی خود برای داشتن ارتباط هستند.

ساختار اجتماعی پیاده راه ها گاهی می توان به انچه انرا چهره مردمی خواند انتصاب داد . یک چهره مردمی کسی است که در ارتباط مداوم با حلقه گسترده ای از مردم یک محله قراردارد مثل مغازه داران ....در واقع این چهره های مردمی هستند که نقش مهمی را در یک محله ایجاد می کنند . مثلا اگر اتفاقی مانند عبور اتوبان از وسط خیابان یا هر چیز دیگری باشد به وسیله انها نشر میشود .

 

 

فصل چهارم کاربرد پیاده راه ها همانند سازی کودکان

امروز بسیاری از نواحی بزر گ نوسازی شده بر مبنای پارک های محصور در میان بلوک ها طراحی شده این فضاها برای کودکان 3- 4 سال مناسب اند . کودکان بزرگتر پرسرصدا و پرانرژی تر اند بجای اینکه محیط برانها عمل کند خود بر محیط عمل می کنند.در زندگی واقعی کودکان اولین اصول موفق شهری را از بزرگسالان می اموزند . انها اغلب پرسه زدن در پیاده راهای سر زنده شهری را جالب تر و قابل لمس اند. اگر در طراحی پیاده راه ها کمتر خست به خرج دهیم و عرض انها 35 تا 50 فیت طراحی شود انها برای هر نوع بازی برای کودکان سازگارند . وجود درختانی برای حفاظت فعالیت ها و فضای کافی برای چرخش را ایجاد خواهد کرد.

فصل پنجم پارک های محلی  

پارک های محلی از پارک های شهری عمومی تر اند . انها به مثابه حیاط های عمومی نوعا برای استفاده کنندگان در نظر گرفته می شوند . پارک های نا محبوب دردسر سازند انها شکل خیابان های فاقد چشم را دارند و خطر را به نواحی دیگر سرایت می دهند تا جایی که خیابان ها در امتداد چنین پارک هایی مکان های خطر شناخته می شوند . سازمان فیزیکی محله پارک را تحت تاثیر قرار می دهد . در واقع کاربری مختلط ساختمان ها مستقیما اختلاطی از استفاده کنندگان را برای پارک فراهم می کند که در زمان های مختلف امد و شد می کنند.

اگر یک پارک محلی یکنواختی کارکردی محیط اطراف خود را تحمل کند به عنوان یک خلا شهری است در واقع با قرار گرفتن در نزدیکی جایی که جریان های فعال و گوناگون زندگی و کارکرد متمرکز شده می تواند به صورت طبیعی پر از جمعیت شود . اگر در مرکز شهر واقع شده باشد باید بتواند خریدکنندگان پیاده روندگان و بازدید کنندگان و کارگران نواحی اطراف راجذب کند .اگر در ناحیه مرکزی واقع شده باید در جایی قرار بگیرید که زندگی انجا در پیچ و تاب است . مسئله اصلی در طراحی پارک محلی مشکل پروراندن محلات تنوع یافته ایست که امکان استفاده از پارک ها را داشته باشند . پارک های محلی به هر صورت در جانشین شدن با تنوع فراوان شهری شکست می خورند. زمانی موفق هستند که مانع ووقفه ای برای کارکرد پیچیده شهری اطراف خود ایجاد نکنند.مردم شهر باید به گونه ای خود را وقف استفاده از پارک ها کنند که گویی توجیه کسب و کاری انها است .چهار عامل در طراحی پارک های شهری که به عنوان حیاط های همگانی عمومی مورد استفاده قرار می گیرند وجود دارد .

1. پیچیدگی : پیچیدگی با تنوع دلایل امدن مردم به پارک های محلی در ارتباط است . حتی یک فرد مشخص در زمان های گوناگون با دلایل گوناگون به پارک می ایند . گاهی برای نشستن از خستگی زمانی برای بازی تماشای بازی گاهی برای خواندن زمانی برای پزدادن گاهی برای عاشق  شدن و گاهی برای سر قرار حاضرشدن زمانی برای نزدیک شدن به طبیعت ...........اگر همه چیز مانند یک پوستر خوب با نگاه کردن دریافت شود و مکانی شبیه به همه  مکان های دیگر باشد احساسی همچون احساس هر جای دیگر به وجود می اید . انگاه پارک انگیزه کمی را برای استفاده ایجاد میکند .پیچیدگی که از ان صحبت می شود در سطح چشم است . مانند تغییر فراز شیب زمین گروه بندی درختان دالان های باز شده به سوی نقاط مرکزی به طور خلاصه بیان هوشمندانه گوناگونی به وسیله بزرگنمایی .....پارک های موفق در حین استفاده پیچیده تر از زمان خالی بودن به نظر می رسند . احتمالا مهم ترین عامل پیچیدگی مرکزیت است . پارک های کوچک خوب نوعا درون خود مکانی دارند که به عنوان مرکز شناخته می شوند.یک چهارراه یک نقطه درنگ یک اوج این مرکزیت بهترین مکان صحنه های برپا شده برای مردم هستند . خورشید نیز بخشی از موقعیت پارک برای مردم است . یک ساختمان بلند که سایه به روی زمین می افکند به شکل موثر پارک را می برد . اگرچه ساختمان های اطراف نباید مانع تابش خورشید شوند ولی حضور انها در طراحی پارک  مهم است .انها پارک را محصور می کنند . و شکلی مشخص از فضا را می سازند . پارک ها باید در جایی قرار بگیرند که چشم ها بتواند انرا ببیند تنها چشم انداز زیبا نمی تواند کالاهای ضروری برای پارک باشد . شنا ماهیگیری قایق سواری زمین های ورزشی کارناوال ها موسیقی و تئاتر کالاهای ضروری برای پارک هستند مکان هایی برای شستشو دوچرخه کرایه دوچرخه سواری کندن زمین محل هایی برای چادر زدن و محلی برای کباب کردن غذا بیرون خانه محلی برای پرواز بادبادک میدان یخ بازی مصنوعی و........

 

 

فصل ششم کاربری محلات شهری

یک محله موفق شهری محلی است که پهلو به پهلو مشکلات خود حرکت می کند . و اجازه نمی دهد تا به وسیله انها نابود شود . یک محله نا موفق محلی است که به وسیله مشکلات و عیوب خود از پا در امده و در برابر انها درمانده می شود .

یکپارچگی شهر در گرد اوردن مردمی با علایق مشترک یکی از بزرگترین دارایی های شهر است . طیف خیابان های شهر یک محله را شکل می دهد . در واقع محلات خیابان های گسسته نیستند . انها پیوست های اقتصادی فیزیکی اند در واقع بیشترین شکست ها و ضعف ها در محلاتی که فاقد سرزندگی هستند به وجود می اید .کارکرد اصلی یک منطقه موفق واسطه گری بین محلات خیابانی است . یک محله موثر باید به اندازه کافی بزرگ و قدرتمند باشد تا بتواند در موقع وقوع یک خطر از محله حمایت کند .

برنامه ریزی فیزیکی برای محله در شهرها باید در جهت این مقاصد هدف گیری شوند .

1. ایجاد خیابان های سرزنده و جالب توجه

2. تاروپود خیابان ها تا حد ممکن درمیان مناطقی  به اندازه و قدرت خرده شهر تداوم داشته باشد

3. از پارک ها میدان ها ساختمان های عمومی به مثابه تارپود خیابان استفاده کنند .

4. هویت کارکردی مناطق از بزرگی لازم برخوردار باشد .

تفاوت ها و نه تکرار ها موجب کاربردی متعامل و احساس نزدیکی فرد با ناحیه بزرگتر میشود یکسانی دشمن کاربرد متعامل است .

 مراکز کاربردی در مناطق سرزنده شهری رشد می کند.این مراکز اگر واجد نشانی باشند به صورت سمبلی برای محله و منطقه در می اید و در احساس نزدیکی با منطقه هم تلقی می شود .

فصل هفتم خالقان تنوع

خلق تنوع در شهرها بر این واقعیت استوار است که در شهرها مردمی با سلیقه ها مهارت ها نیازها و عرصه های گوناگون در کنار یکدیگر زندگی می کنند در واقع برای خلق تنوع بارور درخیابان ها و مناطق شهری چهارشرط ضروری است

1. منطقه و هر تعداد از بخش های درونی ان باید در خدمت یک یا دو کارکرد اصلی باشند . این حضور مردم براساس برنامه های گوناگون از ساختمان ها خارج شده و با اهداف گوناگون در مکان حاضر می شوند را تضمین می کند .

2. غالب بلوک ها باید کوتاه باشند این گونه خیابان ها فرصت را کنج ها ایجاد می کند .

3. منطقه باید ترکیبی از ساختمان ها با سن وشرایط متفاوت باشد که نسبت خوبی از ساختمان های قدیمی را نیز شامل شود.

4. تراکم فشرده مردم صرف نظراز علت حضورشان باید وجود داشته باشد.

فصل هشتم ضرورت اختلاط کاربری اصلی

دو نوع مختلف تنوع قابل بحث است . اول کاربری های اصلی مثل مدارس کارخانجات ادارات مردم را به خودی خود به این مکان های خاص می اورد ولی انها به تنهایی به عنوان خالق تنوع شهری ناکارامد هستند.تنوع ثانوی کسب کارهایی که در پاسخ به حضور مردم در کاربری اصلی ایجاد میشودمثل بارها رستوران ها ..........

فصل نهم ضرورت بلوک های کوچک

بلوک های بزرگ باعث ناپدید شدن ساختمان ها می شوند .خیابان های متناوب و بلوک های کوتاه به علت تارپود کاربری متعامل پیچیده ای برای استفاده کنندگان یک محله شهری را فراهم میکنند .

فصل دهم ضرورت ساختمان های سالخورده

هنر ترکیب ساختمان های سالخورده و نوسازی شده هزینه های بالاسری متفاوتی را شامل میشود ساختمان های نو تنها قادر به حمایت از هزینه های بالاسری از ساختمان های جدید خواهند بود . مثل رستوران های زنجیره ای بانک ها و فروشگاه ها اما خواروبار فروشی ها خرده فروشی ها در ساختمان های جدید جای دارند . اپراها و موزه ها در ساختمان های جدید جای دارند ولی خوراک دهندگان غیررسمی انها  گالری ها مغازه های لوازم موسیقی و تعمیر انها درساختمان های قدیمی جای دارند . کسب و کارهایی که از ساختمان های جدید در شهرها حمایت می کند به وجود ساختمان های قدیمی حول و حوش خود نیازمند است . تنوع موفق در شهر به معنی ترکیب کسب وکارهای پررونق میان رونق و کم رونق است

فصل یازدهم ضرورت تمرکز

منطقه باید دارای تراکم فشرده از مردم صرف نظر ازعلت حضورشان باشد رابطه بین تمرکز و تراکم در نواحی مرکزی شهر بیشتر متوجه است . مردمی که در یک منطقه زندگی می کنند سهم بزرگی از خیابان ها پارک ها و کسب و کار ان محله را شکل می دهد.بدون کمک تمرکز تنوع و اسایش اندکی در محل زندگی و هرجای مورد نیاز مردم وجود خواهد داشت.

بخش سوم نیروهای زوال و تجدید حیات

خودویرانگری تنوع

این امرمی تواند در خیابان ها گره های کوچک و سرزنده گره هایی از خیابان و یا در کل منطقه رخ دهد .

این اختلاط تنوع یافته ای از کاربری ها در نقطه ای از شهر محبوبیت و موقعیت چشم گیری برخوردار می شود . به علت موفقیت محل که بر مبنای تنوع جذاب و شکوفا قرار گرفته رقابت دو اتشه ای برای فضا در انجا رشد میکندو یک یا چند کاربری که سود اورتر است در محل تکرار و تکرار خواهد شد . کاربری های کم سود جا برایشان تنگ میشود و ممکن است از بین برود . از این بعد محل از مردمی با غیر از اهداف پیروزمندانه رقابت خالی خواهد شد . محل از نظر بصری و کارکردی یکنواخت تر می شود.

 برداشت آزاد توسط سپیده وثوق، دانشجوی کارشناسی ارشد معماری دانشگاه آزاد تهران مرکزی

 

   + ایمان رئیسی ; ٢:٢٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۸/٢٥
comment نظرات ()